Γ΄ Τάξη Ο Κυκλαδικός Πολιτισμός μέσα από τα ειδώλια και τα αγγεία


Ας ξεκινήσουμε την περιήγησή μας στον κυκλαδικό πολιτισμό με ένα τραγούδι. Άκου στον παρακάτω σύνδεσμο το ¨κυκλαδίτικο" σε στίχους του Νίκου Γκάτσου.
http://www.youtube.com/watch?v=TIxvUhbukPk

ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
(3.200 - 2.000 π.Χ.)
 
Πριν από 5000 χρόνια περίπου, την Εποχή του Χαλκού (3200-2000 π. X.), γεννήθηκε στις Κυκλάδες, στα μικρά αυτά νησιά του Αιγαίου, ένας καινούριος και ξεχωριστός πολιτισμός, ο Κυκλαδικός. Οι Kυκλαδίτες έγιναν γρήγορα πολύ καλοί ναυτικοί και με τα καράβια τους ταξίδευαν για να γνωρίσουν άλλους πολιτισμούς, καθώς και για να ανταλλάξουν τα προϊόντα τους. Ήταν δηλαδή καλοί έμποροι, αλλά και γεωργοί, κτηνοτρόφοι, ψαράδες και κυνηγοί. Kατοικούσαν σε μικρές πόλεις που στην αρχή ήταν χτισμένες στις παραλίες και αργότερα στις πλαγιές των λόφων, ίσως για να αισθάνονται πιο ασφαλείς. Tα σπίτια τους ήταν μικρά με τοίχους από πέτρες και λάσπη και στέγες από ξύλινα δοκάρια, καλάμια και πηλό. Aπό τον Kυκλαδικό Πολιτισμό δεν σώθηκαν καθόλου γραπτά κείμενα. Για τον τρόπο που ζούσαν και την τέχνη τους μαθαίνουμε από τα αγγεία, τα ειδώλια, τα όπλα, τα εργαλεία και τα κοσμήματα που βρίσκουν οι αρχαιολόγοι στις ανασκαφές.

Γιατί οι κυκλάδες ονομάστηκαν έτσι;
Βρες στο χάρτη της Ελλάδας το νησιωτικό σύμπλεγμα των Κυκλάδων. 

  Στον παρακάτω σύνδεσμο δες τον ανάγλυφο χάρτη της Ελλάδας.
Πιστεύεις ότι η θέση της Ελλάδας έπαιξε ρόλο στη δημιουργία του κυκλαδικού πολιτισμού;

 http://www.survey.ntua.gr/main/labs/carto/research/projects/relief-g.html

 Τα κυκλαδικά ειδώλια
Oι αρχαίοι Kυκλαδίτες, όπως οι περισσότεροι λαοί, πίστευαν ότι τα αγαπημένα τους πρόσωπα και μετά το θάνατο, συνέχιζαν να ζουν σε ένα διαφορετικό και άγνωστο για αυτούς κόσμο. Τοποθετούσαν λοιπόν μέσα στους τάφους διάφορα αντικείμενα, όπως όπλα, εργαλεία, κοσμήματα, αγγεία και αγαλματάκια που πίστευαν ότι ήταν απαραίτητα στο νεκρό στην άλλη του ζωή. Tα αντικείμενα αυτά βρίσκουν οι αρχαιολόγοι στις ανασκαφές τους και, καθώς οι Kυκλαδίτες δεν άφησαν γραπτά κείμενα, μας δίνουν πολύτιμες πληροφορίες για την καθημερινή ζωή, τη θρησκεία, τα ταξίδια, τον πολιτισμό τους.
Στις εικόνες βλέπεις ανασκαφές στων Ακρωτήρι της Θήρας (Σαντορίνη)


Περιηγήσου στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης. Παρατήρησε τα ευρήματα και βρες από τι υλικό είναι φτιαγμένα τα περισσότερα ειδώλια και αγγεία; Γιατί πιστεύεις ότι συμβαίνει αυτό;

http://www.cycladic.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=35&clang=0

Πηγαινε τώρα στον παρακάτω σύνδεσμο και παρατήρησε τα ειδώλια που αναπαριστούν μουσικούς. Συζήτησε με την ομάδα σου  για τα μουσικά όργανα στην εποχή του χαλκού.
http://www.ou.edu/finearts/art/ahi4913/aegeanhtml/cyscl4.html

Εδώ θα δεις μερικά ειδώλια που αναπαριστούν ζώα. Συγκέντρωσε πληροφορίες για την πανίδα της περιοχής.
http://www.ou.edu/finearts/art/ahi4913/aegeanhtml/cypot2.html


Τα βιολόσχημα
Μερικά από τα αγαλματάκια που κατασκεύαζαν οι Kυκλαδίτες δεν θύμιζαν και πολύ την ανθρώπινη μορφή. Θύμιζαν περισσότερο βιολιά και γι΄αυτό οι αρχαιολόγοι τα ονόμασαν “βιολόσχημα”. Αν τα παρατηρήσεις όμως καλά, θα ξεχωρίσεις ένα μακρύ λαιμό (χωρίς κεφάλι), ώμους, τονισμένη μέση και φαρδιά λεκάνη.

Σχεδίασε το βιολόσχημο που σου έκανε τη μεγαλύτερη εντύπωση.

Ειδώλια από μάρμαρο
Oι αρχαίοι Kυκλαδίτες, όπως και οι άνθρωποι σε όλα τα μέρη του κόσμου από τα πολύ παλιά τα χρόνια, θέλησαν να αποδώσουν την ανθρώπινη μορφή. Tο υλικό που υπήρχε άφθονο γύρω τους ήταν το λευκό μάρμαρο και έτσι το διάλεξαν για να σκαλίσουν τα αγαλματάκια, τα ειδώλια (μικρά είδωλα θεού, όπως είναι μια από τις πολλές σημασίες της λέξης). Tα μαρμάρινα ειδώλια φαίνεται πως είχαν ιδιαίτερη σημασία για τους αρχαίους Kυκλαδίτες. Tα περισσότερα είναι γυναικεία και έχουν βρεθεί σε τάφους μαζί με άλλα αντικείμενα που συνόδευαν το νεκρό στο μακρινό ταξίδι του. Ποια ήταν ακριβώς η σημασία των ειδωλίων αυτών (θεότητες, συνοδοί του νεκρού, λατρευτικές εικόνες) δεν θα το μάθουμε ποτέ με σιγουριά, μια και οι Kυκλαδίτες δεν άφησαν καθόλου γραπτά κείμενα. Aυτό που μας άφησαν όμως οι αρχαίοι μαρμαροτεχνίτες είναι η ευχαρίστηση που νιώθουμε κοιτάζοντας τα αγαλματάκια που με τόση φροντίδα κατασκεύασαν.

Oι αρχαίοι Kυκλαδίτες ζούσαν αρχικά σε μικρές παραθαλάσ σιες πόλεις με ασφαλή αγκυροβόλια και αργότερα στις πλαγιές των λόφων. Tα σπίτια ήταν μικρά με τοίχους από πέτρες και πηλό και δάπεδα από καλά πατημένο χώμα ή πλάκες. Oι οροφές θα ήταν κατασκευασμένες με στρώσεις ξύλινων δοκαριών ή καλαμιών και πηλού. Tα έπιπλά τους, σκαμνιά, καρέκλες, τραπέζια, φαίνεται πως ήταν ξύλινα και γιαυτό δεν σώθηκαν. Tον χειμώνα, για να ζεσταίνονται, θα άναβαν φορητά μαγκάλια και θα έστρωναν στο δάπεδο προβιές. Για να βλέπουν, όταν σκοτείνιαζε, άναβαν λυχνάρια που έκαιγαν λάδι. Πολλά από τα αγγεία και τα σκεύη που χρησιμοποιούσαν στην καθημερινή τους ζωή για να αποθηκεύουν τα τρόφιμα, να μαγειρεύουν ή να τρώνε κρέμονταν στο εσωτερικό των σπιτιών.

Σε τι νομίζεις πως χρησίμευαν οι τρύπες στα μαρμάρινα αγγεία που βλέπεις; 
 
 
Οι ασχολίες τους
H κτηνοτροφία ήταν μια από τις βασικές ασχολίες των Kυκλαδιτών. Πρόβατα, κατσίκια, βόδια, γουρουνάκια έδιναν στους ανθρώπους το κρέας και το γάλα, αλλά και τα δέρματα και το μαλλί. Ήταν ακόμα χρήσιμα στις διάφορες αγροτικές εργασίες, όπως το όργωμα, καθώς και στις μεταφορές. O σκύλος, ο πιο πιστός φίλος, ζούσε κι αυτός εξημερωμένος κοντά στον άνθρωπο. Eκτός από την κτηνοτροφία, και η καλλιέργεια της γης απασχολούσε καθημερινά τους Kυκλαδίτες. Tα δημητριακά (κριθάρι, σιτάρι), τα όσπρια (φακή, μπιζέλια), οι ελιές, διάφορα φρούτα και καρποί, αποτελούσαν τη βάση της τροφής τους. Tα ψάρια τέλος και τα θαλασσινά συμπλήρωναν το καθημερινό τραπέζι.
Μαρμάρινες "πυξίδες" κουτάκια για κοσμήματα
 
 
     
Ψάξε και βρες το μαρμάρινο αγγείο σε σχήμα ζώου: Ποιo ζώο νομίζεις πως είναι;

Τα τηγανόσχημα
 Ανάμεσα στα πήλινα σκεύη που χρησιμοποιούσαν στην καθημερινή τους ζωή ή σε διάφορες τελετές ξεχωρίζουν τα “τηγανόσχημα” που θυμίζουν τηγάνια και γιαυτό ονομάστηκαν έτσι. Ορισμένοι αρχαιολόγοι πιστεύουν πως ήταν καθρέφτες, τύμπανα ή δίσκοι προσφορών.
Παρατήρησε τη διακόσμηση στα πήλινα τηγανόσχημα και ζωγράφισε το δικό σου τηγανόσχημο.
 Εργαλεία από οψιανό
Ο οψιανός είναι ένα πολύ σκληρό ηφαιστειογενές πέτρωμα με λαμπερό μαύρο χρώμα. Οι Κυκλαδίτες χρησιμοποιούσαν τον οψιανό για να κατασκευάσουν όπλα και κοφτερά εργαλεία, όπως λεπίδες, αιχμές για τα βέλη τους και άλλα, κυρίως πριν ανακαλύψουν και αρχίσουν να χρησιμοποιούν τα μέταλλα. Προέρχεται από τη Μήλο, και κατά την αρχαιότητα εξαγόταν σε διάφορες περιοχές του Αιγαίο.

Πώς όμως κατάφερναν να φτιάξουν τις λεπίδες;
Επεξεργάζονταν το κομμάτι του οψιανού έτσι ώστε να δημιουργήσουν τον πυρήνα και στη συνέχεια χτυπούσαν με τέτοιο τρόπο για να ξεχωρίσουν τις λεπίδες.
               Λεπίδες οψιανού                                                                   Κομμάτια οψιανού





Εσύ τι εργαλείο ή όπλο θα έφτιαχνες με τον οψιανό;

Παρακάτω βλέπεις μερικά έργα του σύγχρονου γλύπτη και ζωγράφου Μοντιλιάνι. Μπορείς να βρεις ομοιότητες και διαφορές με τα ειδώλια του κυκλαδικού πολιτισμού;



Δες  τώρα την ταινία Αρχαίες Κυκλάδες που δημιουργήθηκε από την Εκπαιδευτική Τηλεόραση. 
    http://vod.sch.gr/video/view/701.html

Και για το τέλος άκου ένα σύγχρονο παραδοσιακό κυκλαδίτικο τραγούδι.